Op werkbezoek

Vrijdag de 15e was ik uitgenodigd om samen met de collectiebeheerder van Kasteel de Haar mee te gaan naar Kasteel Duivenvoorde in Voorschoten. Daar zou oud-collectiebeheerder van de Haar en huidig collectiebeheerder van Duivenvoorde, Arrianne Zeijlemaker, ons een kijkje geven in de housekeeping-praktijken op het kasteel. Behalve dat het leuk was om Arrianne weer eens te zien, was ik ook benieuwd naar haar ervaringen met housekeeping op Duivenvoorde.

IMG_20160115_144229765_HDR

Kasteel Duivenvoorde, Voorschoten

Naast dat een collectiebeheerder zorgdraagt voor het verminderen van risico’s als brand, water- en lichtschade, het depotbeheer etc., is de collectiebeheerder ook verantwoordelijk voor het schoonmaken van de collectie, die in het geval van landhuizen en kastelen bestaat uit het interieur van het huis.
De collectie is als een open vitrine waar dagelijks groepen mensen (rondleidingen) doorheen trekken, dus stof is alom aanwezig. Houten trapleuningen worden met de handen vastgegrepen, en als de gids even niet kijkt, worden de koperen pannen aangeraakt. De handen van mensen laten zuren en vetten achter die een aanslag vormen op objecten. Door de vele kieren van een huis komen schadelijke en onschadelijke insecten binnen. Pissebedden zijn bijvoorbeeld niet direct schadelijk voor de collectie, maar vormen als ze doodgaan weer voeding voor andere insecten.
Het schoonhouden van de collectie is daarom erg belangrijk en dit is waar housekeeping bij komt kijken. Housekeeping, of eigenlijk good housekeeping is een onderdeel van collectiebeheer in historische interieurs. Het omvat een deel schoonmaakwerk, maar het is niet zomaar ‘het doen van het huishouden’. Alles moet namelijk op een verantwoorde manier gebeuren. Zo dragen de housekeepers voor het hanteren van de meeste objecten speciale handschoenen van nitril, en werken ze met specifieke gereedschappen en schoonmaakmiddelen die geen schadelijke residuen achterlaten. Ook zijn housekeepers op de hoogte van de juiste objecthantering en hebben ze een signaleringsfunctie (bijvoorbeeld voor opvallende veranderingen zoals schades, vochtplekken of boormeel op een meubelstuk).

IMG_20160115_124843578

In de servieskast staan de objecten stuk voor stuk op een stukje op maat geknipt foam

Op Duivenvoorde wordt de housekeeping uitgevoerd door een team goed ingewerkte vrijwilligers, onder begeleiding van de collectiebeheerder. Zij werken aan de hand van een jaarplanning en een lijst met werkzaamheden per ruimte, die kunnen worden afgetekend als de werkzaamheden klaar zijn.
Voor het maken van een planning en takenlijst, is het belangrijk om eerst in kaart te brengen wat door schoonmakers gedaan kan worden, wat je de vrijwilligers kan laten uitvoeren, en waar de bevoegdheden van vrijwilligers ophouden. Verder is van belang om te weten wat dagelijkse taken zijn, en welke taken zich periodiek herhalen. Je moet ook bedenken hoe vaak je iets schoonmaakt, en waarom je het doet. Wat doe je voor het zicht (in het oog springende objecten naast de looproute) en wat is noodzakelijk voor het behoud van de collectie?
Deze en meer tips neem ik dankbaar mee naar huis! Voorlopig kan ik hier nog wel even op broeden, want het komt ongetwijfeld de komende tijd nog van pas.

IMG_20160115_124009747

Arrianne Zeijlemaker toont haar afstudeerproject van de Reinwardtacademie: de reorganisatie van de zolderopslag

Lees verder

Advertenties

Putting the house to bed

De afgelopen weken was het stil op mijn blog, maar ik heb zeker niet stilgezeten. Op kasteel Amerongen was iedereen druk in de weer met de voorbereidingen voor de kerstroute, die daarna gevolgd werd door de winterop(en)stelling.

Veel landhuizen en kastelen werden vroeger alleen in de zomer bewoond. In de winter trokken families naar een comfortabelere (beter te verwarmen) verblijven elders. Het zomerhuis werd dan klaargemaakt voor de winter. Er werd schoongemaakt, en de meubels en andere voorwerpen werden afgedekt met lakens om de spullen te beschermen tegen de laag stof die zich in de wintermaanden ophoopte.
In Groot Brittannië wordt deze traditie voortgezet; in de winter zijn veel landhuizen en kastelen gesloten voor publiek. De National Trust, de Britse instelling voor het behoud van historische en natuurlijke monumenten, begint rond oktober met ‘putting the house to bed’.

In een filmpje van de National Trust zie je wat er in de wintermaanden allemaal gedaan wordt in het Beatrix Potter’s Hilltop House:

Tegenwoordig is het niet alleen uit traditie dat het huis winterklaar wordt gemaakt. Het sluiten van het huis heeft een aantal belangrijke voordelen voor het beheer en behoud van de collectie. De National Trust noemt er een aantal op haar website: tijdens de wintersluiting hoeft voor het klimaat geen rekening gehouden te worden met het comfort voor bezoekers, zodat de koude winterse temperaturen gebruikt kunnen worden om het klimaat (temperatuur in combinatie met luchtvochtigheid) in balans te houden om de kans op schimmels en ongedierte te verkleinen. Daarnaast hebben de behoudsmedewerkers in de winter de tijd en de ruimte om objecten en ruimtes aan een grondige schoonmaak en inspectie te onderwerpen. Er kan worden gecontroleerd op schade van insecten en de algehele toestand van objecten kan worden nagelopen. Ook kan er worden gekeken naar tekenen van achteruitgang van de toestand van de ruimte, en er kunnen acties gepland worden om verder verval tegen te gaan. Bovendien zorgt sluiten van een huis voor minder lichtschade omdat de lampen uit gaan en de luiken een tijd gesloten blijven.

Ook in kasteel Amerongen wordt de collectie schoongemaakt en afgedekt voor de winterperiode. Het verschil met de meeste Britse huizen is dat het huis gewoon blijft geopend voor publiek, hoewel voor minder dagen per week, zodat de behoudsmedewerkers op andere dagen hun winterwerkzaamheden kunnen uitvoeren.
Kasteel Amerongen wordt niet verwarmd voor bezoekers, waardoor er geen extra maatregelen voor het klimaat getroffen hoeven te worden, en er wordt een streng lichtplan gehandhaafd. Als alle objecten zijn afgedekt, is er ook tijd om de deelcollecties zoals keramiek en porselein en het koper te verzorgen.

Tijdens de periode van winterslaap is er een speciale rondleiding. Een aantal rondleiders twijfelt over deze route langs de afgedekte objecten: ‘Met al die lakens is er niets te zien!’ Maar de rondleiding voert ook langs ruimten die anders gesloten blijven voor publiek, zoals een depotruimte, de zolderverdieping en de diensttrappen. Onderweg wordt er verteld over het beheer en behoud achter de schermen, en over hoe men vroeger omging met de voorbereidingen voor de winter. Een uitgelezen kans, lijkt mij, om het publiek te laten zien wat er achter de schermen allemaal bij het behouden van een historisch interieur komt kijken!