Housekeeping met vrijwilligers

Wim Hoeben, hoofd beheer en behoud van het Rijksmuseum, leidde de Volkskrant rond door het depot in Lelystad: http://www.volkskrant.nl/depot

Hoeben verwoordt treffend wat hem aantrekt in het werk van een behoudsmedewerker: “Wat het werken in een depot leuk maakt, is dat je aan de spullen mag zitten. En voor mij ook het besef dat je een tijdlang verantwoordelijkheid draagt voor iets wat je vervolgens doorgeeft aan een volgende generatie.”
Zo voelt het voor mij ook vaak als ik fysiek met de objecten bezig ben. Bijvoorbeeld bij een conditiecontrole of bij het verzorgen van een deelcollectie. Maar ook bij het stoffen tijdens een housekeeping-ronde.
Bij kasteel Amerongen wordt housekeeping gedaan door vaste medewerkers en stagiairs, maar bij kasteel de Haar wordt gewerkt met de collectiebeheervrijwilligers. Reguliere schoonmakers zorgen ervoor (wel volgens instructies) dat de route van de rondleiding er presentabel uitziet. Eén keer per maand gaat de groep vrijwilligers onder leiding van de collectiebeheerder aan de slag in een aantal ruimtes die op dat moment aan de beurt zijn om grondig schoongemaakt te worden.
Vorige maand gingen we onder andere aan de slag in de zogenaamde ‘Cuypers-kamer’. Een knusse, prettige L-vormige kamer, met gewelfd plafond en meubels met veel typische Cuypers-ornamenten.
De kamer had een behandeling tegen motten ondergaan en de mottenuitwerpselen moesten worden verwijderd. Verder moest alles worden onstoft en nagekeken. De kamer werd ingedeeld in hoeken waar steeds een tweetal vrijwilligers aan het werk ging. In het midden stond een werktafel waar twee mensen zich ontfermden over de schilderijen en andere draagbare objecten. Bij het terughangen werden meteen de ophangsystemen van de schilderijen gecontroleerd.
Als je zo dicht op de spullen zit en het stof van iedere zitting en ieder ornament verwijdert, zie je ontzettend veel details. Het voelen van het materiaal, zij het met handschoenen, blijft toch wel speciaal omdat je je er steeds van bewust bent iets bijzonders in handen te hebben.
Het was zeker weer leuk om aan de spullen te zitten! Als we goed voor de objecten blijven zorgen, kan het stokje op zijn tijd worden doorgegeven aan de volgende generatie die verantwoordelijkheid zal dragen voor de conservering van de objecten.

Deze slideshow heeft JavaScript nodig.

 

Advertenties

Grafstenen schrobben

Maandag 5 oktober was beeldenrestaurator Nicolas Verhulst op Kasteel Amerongen om een workshop te geven aan de behoudsmedewerkers en vrijwilligers. Marieke en ik mochten erbij zijn. Ik dacht dat het slechts een paar uurtjes zou duren, maar Nicolas blijkt genoeg stof te hebben voor de hele dag!

In vogelvlucht (hoewel best wel uitgebreid) neemt Nicolas ons mee in zijn verhaal over het ontstaan van verschillende gesteenten, de delving en de bewerking ervan. Ik heb nooit geweten dat zandsteen (ontstaan uit zandkorreltjes die onder gigantische druk zijn samengepakt), onder invloed van grote hitte uit het binnenste van de aarde, kan vervormen tot die andere steensoort met die mooie gekleurde aders: marmer.

Bewustwording en documentatie zijn belangrijk!

Bewustwording en documentatie zijn belangrijk!

Na deze interessante achtergrondinformatie nemen we kennis van de verschillende schadefactoren die op steen van toepassing zijn. Je kan hier, net als bij andere materialen, onderscheid maken tussen verschillende schadefactoren zoals mechanische (fysische), biologische, chemische en klimatologische schades.

Verweringsfactoren

Verweringsoorzaken

Als een beeld door een klap bijvoorbeeld een arm verliest, en deze moet worden gerestaureerd, schakel je het best de hulp in van een beeldenrestaurator. Maar als je beeld bedekt wordt door korstmossen of algen, kun je daar als behoudsmedewerker of vrijwilliger zelf iets aan doen. Om dit te ondervinden trokken we, gewapend met twee grote plantenspuiten, (tanden)borstels, en satéprikkers de tuin in.
Verscholen in een hoekje van de tuin ligt de (huis)dierenbegraafplaats van Kasteel Amerongen. Hier rusten Hector, Miki en andere geliefde huisdieren van de oorspronkelijke bewoners van het kasteel. De grafstenen zijn zo’n honderd jaar oud en de tijd en het weer hebben zijn sporen nagelaten. Eén steen is gewoonweg door midden gebroken, maar de anderen zijn vooral bedekt door dode (zwarte) en levende (groene) korstmossen. Het is de bedoeling dat we deze laatste te lijf gaan.
In de plantenspuiten zit een oplossing met een QUAT-biocide dat de korstmossen zal doden. Als we het op de stenen sprayen, kunnen we een deel van het vuil al wegschrobben met een harde borstel. De groene korstmosjes laten zich gemakkelijk verwijderen met een satéprikker, die ook handig blijkt te zijn voor het uitkrabben van de gebeitelde letters.

Het (voorlopige) resultaat

Het (voorlopige) resultaat

Deze grafstenen (en de meeste beelden) kunnen best een enigszins grove schoonmaakbeurt gebruiken. Maar bij de mooie achttiende-eeuwse zandstenen Diana bijvoorbeeld ga je iets voorzichtiger te werk. Als je een beeld schoonmaakt, begin je niet wild te poetsen op een willekeurig stukje. Het is belangrijk om eerst na te denken over welk resultaat je precies wilt bereiken. Soms wil je niet dat het er splinternieuw uit komt te zien. En het kan gebeuren dat sommige delen van het beeld makkelijker te reinigen zijn dan andere delen. Omdat je geen storende plekken wilt hebben in je eindresultaat moet je hier ook rekening mee houden.
Het is de bedoeling dat vrijwilligers met deze nieuw verworven vaardigheden aan de slag gaan met de beelden en grafzerken van Amerongen. Ik ben benieuwd wat over pakweg een jaar het effect hiervan zal zijn!

Door weersinvloeden is de linkerkant van het beeld geërodeerd, terwijl de rechterzijde behoorlijk gaaf is gebleven.

Door weersinvloeden is de linkerkant van het beeld geërodeerd, terwijl de rechterzijde behoorlijk gaaf is gebleven.